Pożary budynków mieszkalnych w Polsce (2015–2024)

W ostatnich latach bezpieczeństwo pożarowe budynków mieszkalnych stało się jednym z najważniejszych obszarów działalności prewencyjnej Państwowej Straży Pożarnej ponieważ każdego roku dochodzi do dziesiątek tysięcy zdarzeń, które niosą ze sobą ofiary w ludziach i ogromne straty materialne.

W skrócie:

Czy pożarów jest więcej?

Nie, od lat pożary budynków mieszkalnych są na podobnym poziomie a nawet maleją.

Jakie są przyczyny pożarów w budynkach mieszkalnych?

Najczęstsze przyczyny to niestosowanie się do zasad ppoż i pożary odkominowe i odinstalacyjne.

Czy możemy im zapobiec lub zminimalizować ryzyko?

Tak! Zastosuj porady przygotowane przez PSP oraz zacznij wykonywac obowiązkowe przeglądy techniczne a znacząco ogarniczysz ryzyko pożaru w swoim domu.

Sprawdź co możesz zrobić aby zabezpieczyć swój dom przed pożarem a nawet zminimalizować ryzyko pożaru:
https://przegladdomu.pl/jak-zabezpieczy-dom-przed-poarem

Analiza liczby pożarów domów i mieszkań w Polsce oraz przyczyn ich powstawania pozwala nie tylko opisać aktualny stan bezpieczeństwa, lecz także wskazać obszary wymagające działań edukacyjnych, legislacyjnych i technicznych.

Niniejszy raport to próba podsumowania danych za lata 2016–2024 (z zastrzeżeniem braku publicznych danych szczegółowych dla 2015, 2021 i 2023 r.), zestawiając szczątkowe i rozbite dane o łącznej liczbie pożarów budynków mieszkalnych z podziałem na główne grupy przyczyn. 

Uwagi odnośnie metodyki raportu

• Źródła danych – raport opiera się na publicznych zestawieniach tabelarycznych „Przypuszczalna przyczyna pożaru w rozbiciu na kod obiektu” (tabela 19) udostępnianych przez Komendę Główną PSP na portalu dane.gov.pl. Zestawienia obejmują zdarzenia obsługiwane przez jednostki Państwowej Straży Pożarnej (PSP) oraz Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP). Dla roku 2015 brak jest cyfrowego zestawienia tabeli 19; dostępny jest jedynie biuletyn PSP, w którym podano, że liczba pożarów w budynkach mieszkalnych wzrosła o ok. 8 % w porównaniu z 2014 r., a w pożarach obiektów mieszkalnych zginęły 393 osoby.

• Zakres lat – tabele 19 publikowano od 2016 r.; szczegółowe dane dla lat 2021 i 2023 nie zostały udostępnione publicznie. Wykres obejmuje więc lata 2016‑2020, 2022 i 2024.

• Klasyfikacja przyczyn – w tabeli 19 wymieniono 37 kategorii przyczyn. Na potrzeby zestawienia pogrupowano je w kategorie:

  • Pożary dachów – wady i nieprawidłowa eksploatacja urządzeń grzewczych na paliwo stałe (kategorie 15 i 16), wyładowania atmosferyczne (30) oraz wady i nieprawidłowa eksploatacja konstrukcji budowlanych (31 i 32). Do tej grupy zaliczono pożary kominów, sadzy i dachów wynikające z używania pieców, kominków i kotłów, a także z uderzeń pioruna.

  • Pożary instalacji – wady i niewłaściwa eksploatacja instalacji elektrycznych i urządzeń grzewczych (kategorie 11–14) oraz wady i nieprawidłowe użytkowanie urządzeń grzewczych na paliwo ciekłe lub gazowe (17–20). Do tej grupy należą zapłony przewodów, gniazd, grzejników, kotłów gazowych i innych instalacji.

  • Inne przyczyny – pozostałe kategorie: nieuwaga dorosłych i nieletnich (np. wyrzucone niedopałki, zabawy z ogniem), podpalenia, wady środków transportu, samozapalenia materiałów, prace pożarowo‑niebezpieczne itp.

• Pożary wywołane panelami fotowoltaicznymi – tabela 19 nie posiada odrębnej kategorii dotyczącej paneli fotowoltaicznych. Pożary instalacji PV są rejestrowane jako wady instalacji elektrycznych lub urządzeń grzewczych. 

Liczba pożarów budynków mieszkalnych i struktura przyczyn (2016–2024)

Interpretacja danych

• Dominujące przyczyny – przez cały analizowany okres większość pożarów budynków mieszkalnych była związana z urządzeniami grzewczymi na paliwo stałe (piece, kotły, kominki) i ich niewłaściwą eksploatacją, co powodowało zapłon sadzy w kominie i pożary dachów. Do kategorii „pożary dachów” włączono również wyładowania atmosferyczne oraz wady konstrukcji budynków.

• Pożary instalacji – wady instalacji elektrycznych, gazowych i cieczowych oraz niewłaściwa ich eksploatacja odpowiadały za ok. 10–11 % wszystkich pożarów budynków mieszkalnych. W tej grupie mieszczą się również zdarzenia związane z panelami fotowoltaicznymi, ponieważ odrębna kategoria dla PV nie istnieje. Pożary instalacji PV najczęściej wynikają z błędów montażowych, uszkodzonych przewodów lub braku zabezpieczeń przeciwprzepięciowych.

• Pozostałe przyczyny – około 45 % pożarów budynków mieszkalnych spowodowanych było nieostrożnością osób (dorosłych i nieletnich) w posługiwaniu się otwartym ogniem, wypalaniu traw, rzucaniu niedopałków, prowadzeniem prac pożarowo‑niebezpiecznych, a także celowymi podpaleniami. W pozostałej części mieszczą się wady środków transportu, zapłony materiałów niebezpiecznych, samozapalenia oraz pożary będące skutkiem innych miejscowych zagrożeń.

• Zmiany w czasie – liczba pożarów budynków mieszkalnych oscylowała wokół 31–33 tys. rocznie. Wyjątkiem jest rok 2024, kiedy nastąpił spadek do 29,4 tys. Zmiany te są ściśle związane z warunkami pogodowymi (mroźne zimy sprzyjają pożarom kominów) oraz intensywnością kampanii prewencyjnych PSP.

Wnioski i rekomendacje

1. Modernizacja instalacji grzewczych i kominowych – ponad połowa pożarów budynków mieszkalnych wynika z wad lub niewłaściwej eksploatacji urządzeń grzewczych na paliwo stałe oraz zaniedbań przy czyszczeniu przewodów dymowych. Właściciele domów powinni regularnie czyścić kominy, stosować atestowane urządzenia oraz korzystać z usług kominiarzy i instalatorów posiadających uprawnienia.

2. Przeglądy instalacji elektrycznych i gazowych – pożary instalacyjne odpowiadają za ok. 10 % zdarzeń. Warto przeprowadzać okresowe przeglądy i wymieniać stare przewody, szczególnie w budynkach z lat 70. i 80. Przy montażu paneli fotowoltaicznych należy zwracać uwagę na jakość przewodów, ochronę przeciwprzepięciową i zgodność z normami.

3. Edukacja i prewencja – dużą część pożarów powoduje nieostrożność mieszkańców. Działania edukacyjne (instrukcje PSP, kampanie o bezpiecznym korzystaniu z pieców i kominków, zakaz wypalania traw) powinny być kontynuowane. Warto też propagować instalację czujników dymu i czadu w domach.

4. Udostępnienie szczegółowych danych – dla lat 2015, 2021 i 2023 brak publicznych danych szczegółowych ogranicza możliwość pełnej analizy. Utrzymanie regularnej publikacji tabel statystycznych pozwoli na skuteczniejsze monitorowanie trendów oraz identyfikację nowych zagrożeń (np. paneli PV).

Kilka wskazówek przygotowanych przez Komendę Głównej Państwowej Straży Pożarnej 

Podstawowe zasady bezpieczeństwa pożarowego w zakresie eksploatacji urządzeń elektrycznych:

• nie stosuj bezpieczników o większej mocy niż dopuszczalna, nie naprawiaj ich,
• używaj tylko tyle odbiorników prądu elektrycznego na ile obliczono moc instalacji elektrycznej - nadmierne obciążenie instalacji powoduje przegrzewanie się kabli i przewodów oraz wypalanie styków w gniazdkach i puszkach rozgałęźnych; jednoczesne włączenie opiekacza, żelazka i czajnika powoduje duże obciążenie eksploatowanej instalacji,
• nie używaj urządzeń uszkodzonych,
• zlecaj przeglądy techniczne urządzeń elektrycznych i gazowych wyłącznie osobom uprawnionym do ich wykonywania,
• nie ustawiaj sprzętu telewizyjnego i radiowego w nie wentylowanych regałach, na półkach obłożonych książkami i innymi materiałami palnymi - przez powolne i długotrwałe nagrzewanie zakurzonych przedmiotów może dojść do ich zapalenia,
• nie wykonuj prowizorycznych podłączeń do instalacji elektrycznej,
• nie ustawiaj elektrycznych urządzeń grzewczych w pobliżu materiałów palnych (mebli, firanek, itp.) - zachowaj odległość minimum 50 cm.

Podstawowe zasady bezpieczeństwa pożarowego w zakresie eksploatacji urządzeń gazowych:

• w mieszkaniu przechowuj nie więcej niż 2 nie podłączone do urządzeń gazowych butle gazowe, o ładunku nie przekraczającym 11 kg każda,
• nie przechowuj butli w pomieszczeniach usytuowanych poniżej poziomu terenu (np. w piwnicach), ponieważ gaz propan-butan jest cięższy od powietrza, może zalegać w pomieszczeniu grożąc wybuchem,
• nie zatykaj przewodów wentylacyjnych - w urządzeniach gazowych, w przypadku braku wystarczającej ilości powietrza, nastąpi niezupełne spalanie gazu, którego produktem może być trujący, niewyczuwalny tlenek węgla (CO),
• zlecaj okresowe czyszczenie kanałów kominowych i wentylacyjnych – niedrożne mogą być przyczyną śmiertelnych zatruć tlenkiem węgla, szczególnie podczas kąpieli w łazienkach wyposażonych w gazowe ogrzewacze wody,
• nie ogrzewaj pomieszczeń kuchnią gazową - takie praktyki mogą się skończyć poważnym zatruciem organizmu,
• używaj kuchni gazowej z wyłącznikiem przeciwwypływowym,
• używaj urządzeń gazowych posiadających krajowe atesty i dopuszczenia.

Zadbaj o warunki do ewakuacji na wypadek pożaru:

• nie stosuj krat w drzwiach i oknach, na klatkach schodowych i przejściach między nimi oraz wyjściach na dach - krata utrudni ewakuację podczas pożaru oraz wydłuży czas oczekiwania na pomoc strażaków; jeżeli musisz, zakładaj kraty, które można otworzyć od wewnątrz. Klucz przechowuj w miejscu, znanym wszystkim domownikom; pamiętaj, że podczas pożaru może to być jedyna droga ewakuacji,
• nie zastawiaj sprzętami korytarzy i dojść do mieszkań – może to utrudnić ewakuację oraz dojście ratowników.

Podstawowe zasady bezpieczeństwa pożarowego w zakresie posługiwania się ogniem otwartym:

• dopilnuj, by dzieci nie bawiły się ogniem, materiałami pirotechnicznymi czy urządzeniami elektrycznymi, nigdy nie pozostawiaj małoletnich dzieci bez opieki,
• nie pal śmieci w śmietnikach i nie dopuść do zaprószenia ognia w zsypie,
• nie pal papierosów w łóżku - ludzie giną nie tylko w pożarach obejmujących całe mieszkanie; zdarza się, że zaprószenie ognia niedopałkiem papierosa po zaśnięciu, prowadzi do śmiertelnego zatrucia,
• nie zapalaj świec w pobliżu materiałów łatwo zapalnych,
• nie pozostawiaj włączonej kuchenki bez dozoru - odparowanie wody z garnka może doprowadzić do zwęglenia pozostałości, zapalenia ich i silnego zadymienia mieszkania, szczególnie niebezpiecznego dla śpiących osób; przypadkowe wygaszenie kuchenki podczas gotowania może również doprowadzić do ulatniania się gazu i jego wybuchu,
• przestrzegaj zakazu używania wyrobów pirotechnicznych w pomieszczeniach,
• wyposaż mieszkanie w gaśnicę proszkową, minimum 2-kilogramową; taką gaśnicą będziesz mógł bezpiecznie gasić palące się urządzenia elektryczne pod napięciem,
• wyposaż mieszkanie w autonomiczną czujkę pożarową, alarmującą o powstaniu dymu (podczas każdego pożaru wydzielają się duże ilości dymu).

Gdy opuszczasz mieszkanie:

• sprawdź czy zostały wyłączone wszystkie odbiorniki prądu i gazu,
• przed opuszczeniem domu na dłuższy czas odłącz zasilanie prądem elektrycznym oraz zakręć zawory wody i gazu,
• u sąsiadów pozostaw informację, gdzie będziesz przebywać.

Gdy powstanie pożar:

• zadzwoń do straży pożarnej pod numer - 998 lub z telefonu komórkowego 112,
• staraj się zejść na piętro poniżej palącego się mieszkania lub wyjść na zewnątrz budynku - pamiętaj - dym unosi się do góry, nie wolno zjeżdżać windami, nie należy otwierać drzwi, przez które wydobywa się dym, gdyż dostarczenie większej ilości tlenu może spowodować szybki rozwój pożaru i płomienie mogą nas poparzyć,
• jeżeli nie możesz opuścić mieszkania, nie otwieraj drzwi prowadzących na korytarz, uszczelnij je, wzywaj krzykiem pomocy, wykonuj polecenia strażaków,
• nie gaś wodą urządzeń elektrycznych, grozi to porażeniem prądem; staraj się wyciągnąć z gniazdka przewód zasilający (np. drewnianym kijem od szczotki), można wykręcić bezpieczniki by odłączyć dopływ prądu do mieszkania,
• powiadom o zagrożeniu sąsiadów,
• nie wdychaj dymu - zasłoń usta mokrą tkaniną; jeżeli to możliwe - zmocz swoje ubranie lub owiń ciało mokrą grubą tkaniną z naturalnych materiałów (z lnu, wełny, bawełny itp.).

Gdy poczujesz gaz:

• zawiadom jak najszybciej pogotowie gazowe i administrację,
• powiadom sąsiadów,
• nie włączaj światła ani żadnych urządzeń elektrycznych,
• nie zapalaj zapałek czy zapalniczek,
• zamknij zawór gazu w mieszkaniu,
• otwórz szeroko okno,
• wyjdź na zewnątrz budynku.

Dane za lata poprzednie 

Inne ciekawe dane i wnioski dla lat poprzednich 2012–2016 przedstawiono również w pracy kpt. mgr inż. Łukasz Kuziora, Wydział Inżynierii Bezpieczeństwa Pożarowego Szkoła Główna Służby Pożarniczej oraz mł. kpt. inż. Damian Gawrych, Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Łodzi pod tytułem "Pożary budynków mieszkalnych jako największe zagrożenie pożarowe dla życia i zdrowia mieszkańców Warszawy na podstawie danych programu SWD-ST z lat 2012–2016" dostępnej tutaj:
http://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-c00c1ae5-cf76-4431-9e79-2d7256e68e7e/c/Kuziora_2C_Gawrych_ZNSGSP_66_2_2.pdf

Źródła

• Biuletyn roczny PSP za rok 2015 – roczny raport Państwowej Straży Pożarnej, zawierający ogólne statystyki interwencji i pożarów w Polsce w 2015 r. https://www.gov.pl/web/kgpsp/biuletyn-roczny-psp-za-rok-2015

• Statystyki zdarzeń SWD PSP – rok 2016 (dataset 757) – zbiór tabel z systemu wspomagania decyzji PSP (m.in. „Przypuszczalna przyczyna pożaru w rozbiciu na kod obiektu”). https://dane.gov.pl/pl/dataset/757

• Statystyki zdarzeń SWD PSP – rok 2017 (dataset 1015) – kolejne dane z tabelami opisującymi przyczyny pożarów w budynkach mieszkalnych. https://dane.gov.pl/pl/dataset/1015

• Statystyki zdarzeń SWD PSP – rok 2018 (dataset 1783) – zestawienie danych o pożarach i przyczynach na podstawie zgłoszeń w systemie SWD PSP. https://dane.gov.pl/pl/dataset/1783

• Statystyki zdarzeń SWD PSP – rok 2019 (dataset 2532) – roczne zestawienie przyczyn pożarów wg kodów obiektów. https://dane.gov.pl/pl/dataset/2532

• Statystyki zdarzeń SWD PSP – rok 2020 (dataset 2633) – dane z 2020 r., zawierające m.in. tabelę 19 dla obiektów mieszkalnych. https://dane.gov.pl/pl/dataset/2633

• Statystyki zdarzeń SWD PSP – rok 2022 (dataset 2990) – zestawienie obejmujące 2022 r., z którego pobrano plik „19 .csv” z danymi o przyczynach pożarów. https://dane.gov.pl/pl/dataset/2990

• Statystyki zdarzeń SWD PSP – rok 2024 (dataset 4695) – najnowsze publiczne dane z tabelą „Przypuszczalna przyczyna pożaru w rozbiciu na kod obiektu”. https://dane.gov.pl/pl/dataset/4695

• Komunikat KG PSP o interwencjach w 2023 r. – oficjalny artykuł Komendy Głównej PSP podsumowujący liczbę pożarów, ofiar i interwencji w 2023 r. https://www.gov.pl/web/kgpsp/interwencje-psp-w-2023-roku

• Artykuł KW PSP Katowice „Zdarzenia w 2020 roku” – materiał opisujący liczbę pożarów budynków mieszkalnych i ich główne przyczyny w województwie śląskim. https://www.slaska.straz.gov.pl/2020